Społeczeństwo, kutura, gospodarka


1338

 A2010005

Reforma monetarna. Wprowadzony został grosz krakowski.

 

Kazimierz Wielki przeprowadził reformę monetarną. Za jego rządów dochody do skarbu wpływały również z mennic. Jako pierwszy władca polski bił monetę groszową – tzw. grosz krakowski. Jednakże za panowania tego władcy nastąpiło pogorszenie jakości monet. Paradoksalnie służyło to również doraźnemu zyskowi skarbu królewskiego. Pod koniec panowania Kazimierza Wielkiego roczny dochód skarbu królewskiego sięgał stu tysięcy grzywien srebra. Skarb państwa opierał się przede wszystkim na dochodach z rozległych dóbr królewskich. Postępował jednocześnie proces lokacji nowych wsi, które również przynosiły nowe dochody. Zwiększeniu dochodów służyła wreszcie zmiana nadzwyczajnego poradlnego na podatek coroczny. Istotną część dochodów królewskich stanowiły zachowane regalia – przede wszystkim żupy solne w Bochni i w Wieliczce. Te ostatnie zostały zreformowane przez Kazimierza Wielkiego, który wprowadził jednocześnie urząd żupnika.

 

 

1356

 A2010010

Lwów uzyskał przywilej lokacyjny. Kazimierz Wielki nadał mieszczanom prawo magdeburskie, tym samym zezwolił Ormianom, Żydom, Tatarom i Rusinom sądzić się swym własnym prawem.

 

Stan mieszczański w Polsce był zawsze wieloetniczny. Jeżeli chodzi o patrycjat miejski, to przeważali w nim Niemcy. W XIV w. w miastach polskich pojawili się Włosi Ormianie. Wśród plebsu i pospólstwa miejskiego przeważała ludność polska, a na Rusi – ruska. Najwięcej polskiej ludności miejskiej żyło na Mazowszu. W pierwszej poł. XIV w. zawiązywały się konfederacje w miastach w obronie porządku. Mieszczanie uczestniczyli również w konfederacjach ze szlachtą. Zachwianie pozycji w państwie stanu mieszczańskiego nastąpiło w poł. XV w. w związku z rozwojem przywilejów gospodarczych szlachty.  Miasta za panowania Kazimierza Wielkiego otoczone zostały specjalną opieką. Na rządy tego władcy przypada założenie ok. 100 nowych miast. Fundacja miast na prawie niemieckim, sprzyjała osiedlaniu się w naszym kraju ludności z Europy Zachodniej.

 

1364

A2010015 

Utworzony został Uniwersytet w Krakowie. Kazimierz Wielki wystawił akt erekcyjny uczelni. Uniwersytet został wzorowany na modelu uczelni włoskich.

 

W 1363 r. do Awinionu, do papieża udało się poselstwo królewskie z prośbą o założenie wyższej uczelni w Koronie. Papież Urban V odniósł się życzliwie do tej prośby, zatem 12 maja 1364 r. Kazimierz Wielki wystawił  akt erekcyjny uczelni. Uczelnia otrzymała status studium generale. Status ten był wzorowany na uniwersytetach włoskich: w Bolonii i Padwie. Status taki przewidywał dużą autonomię uczelni, profesorów natomiast mieli wybierać studenci. Powstały trzy wydziały: nauk wyzwolonych, prawa i medycyny. Najbardziej rozbudowany był wydział prawa, który składał się z 3 katedr prawa kanonicznego i 5 katedr prawa rzymskiego. Pensje dla profesorów miały być wypłacane z dochodów królewskich. Papież potwierdził akt założenia uniwersytetu, nie zgodził się jednak na powstanie wydziału teologicznego. Nadzór nad uczelnią miał sprawować biskup krakowski. Jednocześnie Kazimierz Wielki ufundował liczne kościoły. Za jego czasów przebudowany został również Wawel. Uroczystej konsekracji katedry wawelskiej dokonał w 1374 r. arcybiskup gnieźnieński Jarosław Bogoria. Katedra została zbudowana w postaci trójnawowej bazyliki z transeptem i prezbiterium.