Bitwa pod Grunwaldem (J.Matejko)

Wielka Wojna z Zakonem Krzyżackim


1404

 

Podpisany został pokój z Krzyżakami w Raciążu. W Raciążu strona polska potwierdziła warunki pokoju kaliskiego z Zakonem z roku 1343. W zamian Polska uzyskała zgodę krzyżacką na wykup ziemi dobrzyńskiej.

Po klęsce Witolda nad Worsklą i ułożeniu na nowo stosunków z Koroną. Wielki Książę skierował swoją politykę na zachód. W 1401 r, kiedy na Żmudzi wybuchło powstanie antykrzyżackie, Witold udzielił mu wsparcia zbrojnego. W ten sposób rozpoczęła się nowa wojna polsko – krzyżacka. Siły zbrojne Korony nie uczestniczyły w walkach, jednakże król Jagiełło wspierał dyplomatycznie Witolda. Sytuację skomplikowała postawa Świrdygiełły, brata królewskiego, awanturniczego księcia litewskiego. Świrdygiełło zawarł potajemnie w Malborku sojusz z Zakonem. W konsekwencji rozgorzały na nowo walki w latach 1402-1403. Porażki i straty poniesione przez Zakon, zmusiły go do podpisania pokoju w 1404 r. W celu uniknięcia podpisania separatystycznego pokoju między Litwą i Zakonem, Jagiełło zalecił, aby w pertraktacjach zawarto również kwestie sporne między Koroną a Zakonem.

  

1405

 

Nastąpiło wykupienie ziemi dobrzyńskiej z rąk Krzyżaków. Wykup był możliwy dzięki opodatkowaniu się szlachty.

  

1407

 

Ulrich von Jungingen został wielkim mistrzem Zakonu Krzyżackiego. Nowy mistrz był zwolennikiem ostrzejszej polityki wobec Polski i Litwy.

Zakon Krzyżacki od samego początku odnosił się niechętnie do chrystianizacji Litwy za pośrednictwem Polski. Chrzest Litwy odbierał bowiem Krzyżakom pretekst  do podboju Żmudzi. W dalszej perspektywie ta chrystianizacja podważała również sens istnienia państwa zakonnego, wobec upadku pogaństwa w Europie. Po koronacji Władysława Jagiełły, Krzyżacy parokrotnie próbowali rozerwać unię polsko – litewską. W tym celu popierali zbuntowanych książąt litewskich przeciwko Jagielle.  Plany te pokrzyżował jednak układ króla Polski z Witoldem. Stosunki między Polską a Zakonem stawały się coraz bardziej napięte, od momentu, kiedy Krzyżacy nabyli Nową Marchię od Brandenburgii. Było to kontrowersyjne terytorium, ponieważ wrzynało się między Pomorze i Wielkopolskę. W rezultacie doszło do ostrego sporu o gród Drezdenko, który uważano za lenno Polski. Drugą kwestią sporną była Żmudź. Ziemia ta została w 1398 r. odstąpiona Krzyżakom przez Witolda. W zamian wielki książę litewski otrzymał wówczas pomoc i posiłki w wojnie z Tatarami. W 1409 r. na Żmudzi miało miejsce kolejne powstanie antykrzyżackie.

  

1409

 

16 VIII wielki mistrz krzyżacki wypowiedział wojnę Polsce. Zajęta została ziemia dobrzyńska. Rozejm podpisany 8 października powstrzymał działania militarne do wiosny następnego roku.

Przyczynami wielkiej wojny z Zakonem Krzyżackim były: nie rozwiązana sprawa Pomorza i innych ziem polskich zajętych przez Krzyżaków; rosnąca potęga państwa polsko – litewskiego stanowiącą zagrożenie dla Zakonu i jego miejsca na mapie Europy; powstanie antykrzyżackie na Litwie poparte przez Litwinów. Przyczyną bezpośrednią było oświadczenie przedstawiciela Władysława Jagiełły o ewentualnym poparciu zbrojnym powstania na Żmudzi. W 1409 r Krzyżacy zajęli ziemię dobrzyńską i najechali na Kujawy. Po podjęciu akcji obronnej przez stronę polską, zdecydowano zawrzeć roczny rozejm, ponieważ obie strony nie były wystarczająco przygotowane do wojny.

  

1410

 

Wznowione zostały działania wojenne. Król węgierski i niemiecki Zygmunt Luksemburski wypowiedział wojnę Polsce. W bitwie pod Grunwaldem Zakon Krzyżacki poniósł klęskę . W bitwie tej zginął wielki mistrz Ulrich von Jungingen.

Przeciwnicy wykorzystali rozejm na przygotowania i mobilizację sił. Działania wojenne wznowione zostały w czerwcu 1410 r. Inicjatywę przejęła tym razem strona polsko – litewska. Do Czerwińska nad Wisłą ściągnęły chorągwie z całej Korony , oddziały zaciężne, jak również wojska litewsko – ruskie. Tymi ostatnimi dowodził sam wielki książę litewski Witold. Strona krzyżacka spodziewała się uderzenia sił przeciwnika na Pomorze Gdańskie. Tymczasem Jagiełło i Witold skierowali swe oddziały wprost na Malbork ówczesna stolicę Zakonu. Dnia 15 lipca 1410 na polach pomiędzy wsiami: Grunwald, Łodwigowo i Stębark rozegrała się wielka bitwa. Opis bitwy odnajdujemy w kronice Jana Długosza. Opis Długosza jest dokładny i bezstronny. Historycy uważają, iż liczebność oddziałów Władysława Jagiełły nie przekraczała 29 tysięcy jazdy (w tym 11 tysięcy wojsk litewskich). Siły krzyżackie natomiast szacuje się  na ok. 21 tysięcy jazdy i 5 tysięcy piechoty.  Jak widać wojska strony polsko – litewskiej przeważały pod względem liczby wojska Zakonu. Jednakże biorąc pod uwagę uzbrojenie tych ostatnich, można przyjąć, iż siły obu stron w bitwie pod Grunwaldem były wyrównane. W bitwie pod Grunwaldem Krzyżacy ponieśli całkowitą klęskę. Poległa w niej większość dostojników zakonnych, w tym wielki mistrz, a kilka tysięcy zbrojnych dostało się do niewoli. Bitwa na polach grunwaldzkich była jedną z największych bitew Średniowiecznej Europie. Zmagania trwały przez cały dzień, król Władysław Jagiełło nie brał udziału w walce. Dowodził on w otoczeniu straży przybocznej z niewielkiego wzgórza. Zwycięskie zmagania były inspiracją wielu malarzy. Najsłynniejszym obrazem przedstawiającym bitwę, jest dzieło Jana Matejki. 

  

1411

 

Podpisany został pokój z Krzyżakami w Toruniu. Żmudź została przekazana Litwie. Polska odzyskała ziemię dobrzyńską.

Jan Długosz nazwał ten pokój szpetnym i szkodliwym. Pokój zawarty w 1411 r. pozostawiał Żmudź przy Litwie na czas życia Władysława Jagiełły i Witolda. Ponadto Zakon zwracał Polsce ziemię dobrzyńską i miał zapłacić stronie polskiej wysokie odszkodowanie. Krzyżacy mieli również zapłacić okup za tysiące jeńców.   

  

1414

 

Odnowiony został konflikt z Zakonem. Spór polsko – krzyżacki oddany został pod osąd przyszłego soboru powszechnego w Konstancji.

W 1414 r. Władysław Jagiełło wydał rozkaz wznowienia działań wojennych z Zakonem. Krzyżacy jednakże unikali walnej bitwy i ograniczali się jedynie do obrony swoich zamków. Na soborze powszechnym w Konstancji miał zapaść wyrok w sprawie polsko krzyżackiej. Bardzo znaczącą rolę w zwalczaniu wrogiej Polsce propagandy odegrał, uczestniczący w obradach w Konstancji Paweł Włodkowic. Był on autorem traktatu O władzy papieża i cesarza nad niewiernymi. W dziele tym głosił prawom do swobodnego i wolnego życia zarówno dla ludów chrześcijańskich, jak i pogańskich. Swoje dzieło przedstawił właśnie na soborze w 1415 r. Niestety w sprawie sporu polsko – krzyżackiego sobór nie podjął żadnej decyzji.

  

1419

 

Odnowiona została wojna polsko – krzyżacka. Działania zbrojne zostały jednak wstrzymane. Konflikt został oddany pod sąd arbitrażowy Zygmunta Luksemburskiego.

Po zakończeniu soboru Władysław Jagiełło nadal wiązał swoje nadzieje z osobą Zygmunta Luksemburskiego, jeżeli chodzi o rozstrzygnięcie sporu z Zakonem. Krzyżacy natomiast nadzieje na zakończenie sporu pokładali w papieżu. Jednakże, kiedy w Polsce w 1418 r. urząd podkanclerza objął Jan Szafraniec, również strona polska coraz bardziej widziała możliwości rozwiązania konfliktu przy pomocy papieskiej. Już wówczas podkanclerzy podejrzewał Zygmunta Luksemburskiego o nieczyste i pokrętne zamiary. Podczas gdy w 1419 r. strona polska wznowiła działania wojenne, przybył wysłannik Zygmunta, ówczesny arcybiskup Mediolanu. W prowadzonych następnie rozmowach z Zygmuntem strona polska sprecyzowała swoje żądania. Według tych ostatnich Zakon miał zwrócić Polsce Pomorze oraz inne zagarnięte ziemie, ponadto Krzyżacy mieli ostatecznie zrezygnować ze  Żmudzi i Kłajpedy. 

  

1420

 

Zapadł wyrok w sporze polsko – krzyżackim. Został on wydany przez Zygmunta Luksemburskiego we Wrocławiu. Pomorze Gdańskie, ziemia chełmińska i Żmudź zostały przyznane Zakonowi.

Bardzo dużym zaskoczeniem dla strony polskiej był wyrok Zygmunta Luksemburskiego w sprawie sporu polsko – krzyżackiego. Dyplomaci Polscy mieli nadzieję, iż wyrok ten potwierdzi, wysunięte przez nich wcześniej żądania wobec Zakonu. Wyrok Zygmunt ogłosił na zjeździe książąt Rzeszy we Wrocławiu w 1420 r. Wyrok spełniał życzenia Zakonu a nie Korony. Zatwierdzone zostały postanowienia pokoju toruńskiego, zarówno jeśli chodzi o nienaruszalność terytorialną państwa zakonnego, jak również w kwestii Żmudzi. Względem tej ostatniej potwierdzono zasadę, iż zostaje ona przekazana Jagielle i Witoldowi jedynie czasowo (do chwili ich śmierci). Wyrok wrocławski ponadto przekazał na rzecz Krzyżaków sporne miejscowości pograniczne: Murzynno, Orłowo i Nową Wieś.

  

1422

 

Doszło do kolejnej wojny polsko – krzyżackiej. Szlachta polska zebrana pod Czerwińskiem wystąpiła z żądaniem rozszerzenia przywilejów stanowych. Władysław Jagiełło zgodził się na prawo nietykalności majątkowej szlachty bez wyroku sądowego.

Bardzo dużym zaskoczeniem dla strony polskiej był wyrok Zygmunta Luksemburskiego w sprawie sporu polsko – krzyżackiego. Dyplomaci Polscy mieli nadzieję, iż wyrok ten potwierdzi, wysunięte przez nich wcześniej żądania wobec Zakonu. Wyrok Zygmunt ogłosił na zjeździe książąt Rzeszy we Wrocławiu w 1420 r. Wyrok spełniał życzenia Zakonu a nie Korony. Zatwierdzone zostały postanowienia pokoju toruńskiego, zarówno jeśli chodzi o nienaruszalność terytorialną państwa zakonnego, jak również w kwestii Żmudzi. Względem tej ostatniej potwierdzono zasadę, iż zostaje ona przekazana Jagielle i Witoldowi jedynie czasowo (do chwili ich śmierci). Wyrok wrocławski ponadto przekazał na rzecz Krzyżaków sporne miejscowości pograniczne: Murzynno, Orłowo i Nową Wieś.

 

1433

 

Nastąpiła wyprawa polska na posiadłości krzyżackie na Pomorzu Gdańskim. Oddziały polskie zostały wsparte prze husytów. Zawarty został dwunastoletni rozejm z Zakonem w Łęczycy.

W tej wyprawie oddziały polskie zostały wsparte przez husytów czeskich. Jeszcze wcześniej w lipcu 1432 r. strona polska podpisała z Czechami przymierze w Pabianicach. Przewidywało ono współdziałanie militarne przeciw Zakonowi. Obie strony połączyła wtedy niechęć do Zygmunta Luksemburskiego. Oddziały czeskich „Sierotek” po połączeniu z armią polską dokonały spustoszenia krzyżackiej Nowej Marchii i Pomorza Gdańskiego. Sojusznicze siły opanowały Tczew i dotarły do Gdańska. Ofiarą wojsk husyckich był wówczas klasztor cysterski w Oliwie. Ostatecznie podpisany został rozejm w Łęczycy w grudniu 1433 r. , z zastrzeżeniem kontynuacji rokowań pokojowych w następnym roku.

  

1435

 

Zakon Krzyżacki zawarł ze stroną polską „pokój wieczysty” w Brześciu Kujawskim. Potwierdził on granice zagwarantowane pokojem melneńskim z 1422 r. Zastrzeżono, iż w przypadku naruszenia zasad pokoju przez Zakon, stany pruskie mogły wypowiedzieć mu posłuszeństwo. Zakon zobowiązał się, iż w sporach z Polską nie będzie zwracał się ani do papieża ani do cesarza.