Wojna trzynastoletnia z Zakonem


1440

 

W państwie zakonnym powstał Związek Pruski. Celem Związku było przeciwstawienie się nadużyciom urzędników krzyżackich. Związek domagał się dopuszczenia stanów pruskich do udziału w rządach.

Ludność państwa krzyżackiego składała się z Niemców, Polaków, Prusów oraz Litwinów. Rycerze zakonni natomiast nie pochodzili z miejscowej ludności, lecz przybywali z Niemiec. Miejscowa ludność ponosiła duże ciężary na rzecz państwa. Urzędnicy krzyżaccy dopuszczali się wobec niej wielu nadużyć. W związku z powyższym na terenie państwa zakonnego zaczęła rozwijać się opozycja. Zanim powstał Związek Pruski, działała inna organizacja, która miała charakter antykrzyżacki. Był to, założony w 1397 r. Związek Jaszczurczy, nazywany również Towarzystwem Jaszczurczym. Założony on został przez rycerstwo ziemi chełmińskiej. Po wojnie polsko krzyżackiej z lat 1409 – 1411 działalność jego osłabła wskutek prześladowań jego przywódców. Związek ten następnie wszedł do Związku Pruskiego utworzonego w 1440 r. Związek Pruski skupiał pruskie mieszczaństwo i szlachtę. Związek Pruski oddał konflikt polsko – krzyżacki pod sąd cesarski. Wobec niekorzystnego wyroku dla strony polskiej zwrócił się ku Polsce.   

  

1454

 

Wybuchło powstanie antykrzyżackie w Prusach. Rozpoczęła się wojna trzynastoletnia. Bezpośrednią jej przyczyną była inkorporacja Prus do Polski. Akt inkorporacji ogłosił Kazimierz Jagiellończyk. Klęska pospolitego ruszenia pod Chojnicami.

W 1454 r. w Prusach wybuchło powstanie antykrzyżackie. Wkrótce powstańcy opanowali większość twierdz. Delegacja miast pruskich zwróciła się do króla Polski Kazimierza Jagiellończyka, aby włączył Prusy do Korony. Monarcha Polski włączył Prusy do Królestwa Polskiego i wypowiedział Zakonowi Krzyżackiemu wojnę, Trwała ona 13 lat – stąd nazywana jest wojną trzynastoletnią z Zakonem. Ten ostatni okazał się trudnym przeciwnikiem. Pomimo osłabienia, państwo krzyżackie w dalszym ciągu dysponowało dużymi rezerwami finansowymi. Miało to o tyle istotne znaczenie, iż Krzyżacy korzystali niemal wyłącznie z wojsk zaciężnych, które trzeba było opłacać. Armia zaciężna z reguły była bardziej wyszkolona, zdyscyplinowana, niż pospolite ruszenie. Przekonał się o tym wkrótce Kazimierz Jagiellończyk, kiedy polskie pospolite ruszenie poniosło dotkliwą klęskę z rąk krzyżackich pod Chojnicami. Kazimierz Jagiellończyk zmuszony został wówczas opodatkować szlachtę na potrzeby wojny. Szlachta polska zebrana na pospolitym ruszeniu zgodziła się na ten podatek, ale pod pewnymi istotnymi warunkami. Ostatecznie otrzymała ona od króla przywileje, tzw. przywileje cerekwicko – nieszawskie, które otwierały okres demokracji szlacheckiej w Królestwie Polskim.  Skutki przegranej pod Chojnicami były dotkliwe. Liczne zamki i miasta (Tczew, Gniew, Ostróda, Olsztyn, Olsztynek, Szczytno), którym udało się wcześniej zrzucić panowanie krzyżackie, podporządkowane zostały teraz ponownie Zakonowi.

  

1457

 

Kazimierz Jagiellończyk wykupił za 190 000 florenów zamek i miasto Malbork oraz Tczew i Iławę. Wykup nastąpił z rąk czeskich oddziałów najemnych, które służyły Krzyżakom. Wkrótce jednak Zakon odzyskał miasto Malbork, zamek pozostał nadal w rękach polskich. W tym samym roku stolica Zakonu została przeniesiona do Królewca.

  

1462

 

Nastąpił przełom w wojnie trzynastoletniej. Oddziały polskie dowodzone przez Piotra Dunina odniosły zwycięstwo pod wsią Świecino.

Dzięki opodatkowaniu szlachty oraz wsparcia finansowego, którego udzieliły miasta pruskie, Kazimierz Jagiellończyk pozyskał nowe środki finansowe. Pozwoliły mu one na wystawienie w kolejnych etapach wojny wojsk zaciężnych. Dzięki powyższemu dowodzone siły przez Piotra Dunina pokonały Krzyżaków w bitwie pod wsią Świecino w 1462 r. Bitwa ta stanowiła przełom w wojnie trzynastoletniej. Strona polska odzyskała inicjatywę w Prusach, czego konsekwencją było zajęcie przez oddziały polskie Golubia.

  

1463

 

Odbyła się ostatnia wielka bitwa wojny trzynastoletniej. Floty miast pruskich pokonały na Zalewie Wiślanym flotę krzyżacką.

W celu przerwania łączności państwa zakonnego z rzeszą Niemiecką, latem 1463 r. Dunin przystąpił do oblężenia silnie ufortyfikowanego Gniewu. Dnia 15 września 1463 r. statki gdańskie i elbląskie na Zalewie Wiślanym całkowicie rozgromiły flotę krzyżacką. Flota ta złożona była z 44 statków. W wyniku tej porażki strony krzyżackiej, w styczniu następnego roku skapitulował Gniew.

 

 

1466

 

Oddziały polskie zdobyły Chojnice Był to ostatni zamek krzyżacki na Pomorzu Gdańskim. Podpisany został pokój toruński z Zakonem. Zgodnie z nim państwo zakonne ze stolicą w Królewcu stało się lennem Polski.

Na mocy podpisanego pokoju Królestwo Polskie odzyskało Pomorze Gdańskie z ujściem Wisły, ziemię chełmińską, michałowską, Powiśle z Malborkiem i Elblągiem oraz biskupstwo warmińskie. Ziemie te odtąd nazywane były Prusami Królewskimi. Zachowały one, zagwarantowaną im ostatecznie rok później autonomie. Pod władzą Zakonu pozostała wschodnia część Prus z Królewcem, lecz jako już lenno Polski. Zewnętrznym wyrazem tej zależności była przysięga, którą każdy wielki mistrz miał składać królowi Polski po swoim obiorze. Zakon zobowiązany został ponadto do udzielania pomocy zbrojnej Polsce. Z tego jednakże warunku król zwolnił Zakon na najbliższe 20 lat, z powodu wyniszczenia Prus działaniami wojennymi. Zakon miał również podporządkować się decyzjom Królestwa Polskiego, w zakresie polityki zagranicznej.  Krzyżacy jeszcze za życia Kazimierza Jagiellończyka próbowali zrzucić tą zależność. Jednakże nie udało im się już odzyskać dawnej potęgi. W ten sposób zmagania Polski z Zakonem Krzyżackim prowadzone w XV stuleciu zakończyły się sukcesem strony polskiej. Bardzo ważne dla Polski było odzyskanie Pomorza Gdańskiego, gdyż przyczyniło się to w przyszłości do rozwoju gospodarczego państwa.