Zjazd w Gąsawie 1227 - Jan Matejko

Wojny i dyplomacja


1141

 A1512002

Odbył się wiec w Łęczycy. Doszło do pierwszego konfliktu seniora Władysława z macochą i juniorami. Konflikt dotyczył przyszłej drogi życiowej córki zmarłego księcia, Agnieszki.

 

 

1142

 A1512004

Władysław zawiązał sojusz polityczny z linią Rurykowiczów panującą w Kijowie. Wzmocniony posiłkami ruskimi zaczął walkę z juniorami.

Władysław zapewnił sobie pomoc ruską i zajął w 1142 r. grody swoich braci. Swoje związki z Rusią Władysław umocnił poprzez małżeństwo swojego syna, Bolesława I Wysokiego z księżniczką ruską Zwinisławą. Rodzinne powiązania z Rusią miał również Bolesław IV Kędzierzawy, ożeniony z księżniczką ruską, jeszcze za życia ojca. Konflikt Władysława z braćmi wszedł w nową fazę w 1144 r, po śmierci Salomei. Przedmiotem sporu stała się wówczas dzielnica wdowia.

 

 

1144

 A1512006

Umarła księżna Salomea, wdowa po Bolesławie III Krzywoustym. Doszło do sporu między braćmi o spadek po matce.

 

 

1145

 A1512008

Władysław oskarżył braci o zdradę. W trakcie działań zbrojnych, oddziały Władysława Poniosły klęskę nad Pilicą. Po klęsce Władysława nad Pilicą, na pole walki przybyły wezwane przez Władysława posiłki ruskie. Wówczas przy interwencji wojewody Piotra Włostowica doszło do ogłoszenia pokoju, wbrew seniorowi i jego małżonce.

 

 

1146

A1512010

Klęska Władysława i jego ucieczka do Niemiec (stąd przydomek – Wygnaniec). W Polsce władzę zwierzchnią objął najstarszy z juniorów Bolesław Kędzierzawy. Wygnany senior szukał pomocy u przyrodniego brata swojej żony – Konrada III.

 

 

1148

A1512012

Odbyły się pertraktacje w Kruszwicy pomiędzy Bolesławem Kędzierzawym i Mieszkiem Starym a margrabią Marchii Północnej Albrechtem Niedźwiedziem i arcybiskupem magdeburskim Fryderykiem.

Układ ten miał zapobiec ewentualnej interwencji niemieckiej w sprawie Władysława i jego powrotowi na dzielnicę senioralną. Marchia Brandenburska powstała na ziemiach Słowian połabskich, jej rozwój zapoczątkował Albrecht Niedźwiedź w połowie XII w. W 1148 r. wzrosło na dworze cesarskim zainteresowanie sprawą polskiego wygnańca.

 

1157

A1512014

Odbyła się wyprawa zbrojna cesarza Fryderyka I Barbarossy przeciwko monarchii Piastów. Hołd w Krzyszkowie.

W wyniku interwencji cesarskiej, Władysławowi nie udało się odzyskać tronu. Dwa lata po tej wyprawie Władysław zmarł na wygnaniu. Efektem wyprawy na Polskę było złożenie w Krzyszkowie hołdu cesarzowi przez Bolesława Kędzierzawego. Dopiero po jego śmierci Śląsk został zwrócony synom Władysława: Mieszkowi Plątonogiemu i Władysławowi Wysokiemu. W 1157 r. w wyniku układów krzyszkowskich, został wzięty do niewoli Kazimierz II Sprawiedliwy. Został on uwięziony przez Fryderyka I Barbarossę jako zakładnik. Najprawdopodobniej do kraju powrócił w 1163 r. kiedy to nastąpiła restytucja na Śląsku synów Władysław II Wygnańca.

 

 

1163

A1512016

Władza na Śląsku została objęta przez synów Władysława Wygnańca.

 

 

1166

A1512018

Umarł książę sandomierski Henryk podczas wyprawy na Prusów. Wykorzystując zainteresowanie sprawą pruską, synowie Władysława Wygnańca zajmują pozostałe grody śląskie. W ten sposób przejmują całkowitą kontrolę nad Śląskiem.

 

 

1167

A1512020

Bolesław Kędzierzawy oddał część dzielnicy sandomierskiej najmłodszemu bratu Kazimierzowi Sprawiedliwemu i synowi Mieszka Starego – Odonowi.

Pozostałą, większą część schedy po bracie Henryku, Bolesław Kędzierzawy przekazał swojej żonie Marii. Najprawdopodobniej zamierzał w ten sposób zabezpieczyć w przyszłości uposażenie dla syna Leszka. Podział, jakiego dokonał Bolesław Kędzierzawy, był niezgodny ze statutem Bolesława Krzywoustego. Podział ten doprowadził do powstania opozycji przeciw seniorowi. Na czele tej opozycji stanął Kazimierz Sprawiedliwy, który uważał się za poszkodowanego takim podziałem. Po stronie Kazimierza Sprawiedliwego stanął Mieszko Stary oraz elita możnowładcza.

 

 

1168

A1512022

Na wiecu w Jędrzejowie zebrała się opozycja bez udziału seniora. Bolesław Kędzierzawy został złożony z urzędu. Księciem zwierzchnim miał zostać Mieszko Stary.

Wobec groźby utraty tronu Bolesław Kędzierzawy odwołuje poprzednie decyzje dotyczące oddania swojej żonie znacznej części dzielnicy sandomierskiej. Teraz godzi się na oddanie dzielnicy sandomierskiej najmłodszemu bratu Kazimierzowi Sprawiedliwemu. Ugoda z braćmi powoduje przywrócenie Bolesławowi Kędzierzawemu tytułu wielkiego księcia.

 

 

1172

 A1512024

Bolesław Kędzierzawy ponownie uznał się za wasala cesarz i złożył  mu wysoki okup. Chciał w ten sposób uniknąć groźby interwencji cesarza Fryderyka I Barbarossy w sprawie wypędzonego z kraju najstarszego syna Władysława Wygnańca  - Bolesława Wysokiego.

 

 

1173

A1512026

Umarł Bolesław IV Kędzierzawy. Dzielnicę krakowską przejął senior dynastii, Mieszko III Stary. Był on synem Bolesława Krzywoustego i Salomei.

Mieszko III Stary jeszcze dwukrotnie zasiadał na dzielnicy krakowskiej, w latach 1191 i 1198-1202.  Mieszko Stary zgodnie z testamentem swojego ojca otrzymał we władanie Wielkopolskę. Zasłynął on wraz ze swoją żonę Eudoksją, córką księcia kijowskiego, jako fundator wielu dzieł sztuki i budowli. Do najcenniejszych dzieł należą: Drzwi Gnieźnieńskie i wspaniale zdobiony kielich z Trzemeszna.

 

 

1173

A1512028

Miała miejsce druga wyprawa Fryderyka I Barbarossy przeciw Polsce.

Cesarz Fryderyk I Barbarossa interweniował w 1173 r. na rzecz syna Władysława Wygnańca, Bolesława i Wysokiego. Podczas tej wyprawy wojska cesarskie nie przekroczyły granic Polski, ponieważ Bolesław IV Kędzierzawy ugiął się pod groźbą i pozwolił Bolesławowi Wysokiemu na powrót.

 

 

1177

A1512030

Wielki zjazd gnieźnieński, zwołany przez Mieszka III Starego. Udział  wzięli podlegli mu książęta. Bunt juniorów. W wyniku buntu możnowładztwa krakowskiego przeciwko rządom wielkopolskich urzędników Mieszka Starego, władzę w Krakowie obejmuje Kazimierz Sprawiedliwy, który dokonuje nowego podziału państwa. Kazimierz Sprawiedliwy był najmłodszym synem Bolesława Krzywoustego. Przejął on rządy, choć żyli jeszcze starsi przedstawiciele dynastii: Mieszko III Stary, Bolesław I Wysoki.

 

 

1180

A1512032

Zjazd w Łęczycy. Kazimierz Sprawiedliwy uzyskał akceptację dla swoich rządów.

Kazimierz II Sprawiedliwy po obaleniu w praktyce zasady senioratu, podjął starania aby utrzymać w swych rękach pryncypat, czyli władzę wielkoksiążęcą. W tym celu zwołał w 1180 r. do Łęczycy zjazd. Uczestniczyło w nim: arcybiskup i siedmiu biskupów, czyli cały episkopat Polski. Nie ma pewności, czy uczestniczyli w zjeździe książęta dzielnicowi. Kazimierz Sprawiedliwy zrzekł się na rzecz duchowieństwa, przejmowania ruchomości po zmarłych biskupach. Jednocześnie uzyskał papieskie i cesarskie zatwierdzenie na stanowisku wielkiego księcia.

  

1181

A1512034

 Do Polski powrócił Mieszko Stary. Zdobył on Gniezno, Poznań i znaczną część Wielkopolski.

 

 1181

 A1512036

Polska utraciła prawa senioralne w stosunku do Pomorza Zachodniego. Po upadku księcia saskiego Henryka Lwa cesarz Fryderyk Barbarossa nadał w Lubece Pomorze w lenno Bogusławowi I i jego synowi jako książętom Rzeszy. Polska utraciła ostatecznie prawa senioralne w stosunku do Pomorza Zachodniego.

  

1184

A1512038

Kazimierz Sprawiedliwy uznał w Halle zwierzchność cesarską. W ten sposób zapobiegł interwencji cesarza Fryderyka Barbarossy. O pomoc do cesarza w sprawie odzyskania władzy w Polsce, zwrócił się bowiem Mieszko Stary.

  

1186

A1512040

Po śmierci Leszka, syna Bolesława Kędzierzawego, dzielnica kujawsko – mazowiecka przeszła we władanie Kazimierza Sprawiedliwego. Kazimierz Sprawiedliwy stał się w tym okresie najpotężniejszym księciem Polski. Posiadał bowiem dzielnicę senioralną, ziemię sandomierską, Mazowsze i Kujawy.

  

1187-1190

A1512042

Miała miejsce interwencja Kazimierza II Sprawiedliwego na Rusi Halickiej. Kazimierz wspierał na Rusi swojego siostrzeńca Romana Mścisławowicza. Wypędzony z Halicza książę Włodzimierz II uzyskał natomiast poparcie króla węgierskiego Beli III.

  

1191

A1512044

Na skutek buntu panów krakowskich do Krakowa powrócił Mieszko Stary. Mieszko Stary obsadził urzędy krakowskie swoimi kandydatami. Został jednak wkrótce odsunięty, gdyż Kazimierz Sprawiedliwy odzyskał dzielnicę krakowska.

  

1192

A1512046 

Kazimierz II Sprawiedliwy zorganizował wyprawę zbrojna przeciw Jaćwingom. Jaćwingowie przez cały czas bowiem nękali atakami Mazowsze.

  

1194

A1512048

Umarł Kazimierz Sprawiedliwy. Panowie krakowscy ustanowili regencję w imieniu jego synów, w osobach: księżnej wdowy, wojewody krakowskiego i biskupa krakowskiego Pełki.

Kazimierz II Sprawiedliwy jest postacią mało eksponowaną w polskiej historiografii. Należał on do wybitnych władców swoich czasów. Wykazywał się dużą zręcznością w polityce wewnętrznej. Jednocześnie potrafił utrzymywać poprawne relacje z pozostałymi książętami piastowskimi. Tuż po objęciu tronu wielkoksiążęcego, rozwinął aktywną politykę zagraniczną. Na szczególna uwagę zasługuje jego polityka ruska. W swojej polityce ruskiej nie sięgał tylko do Kijowa, ale skoncentrował się na sąsiadującej z Polską Rusi halicko – włodzimierskiej.

 

 

1195

A1512050

Mieszko Stary wyruszył na Kraków. Odbyła się bitwa nad Mozgawą koło Jędrzejowa. W rezultacie bitwy państwo piastowskie rozpada się na trzy niezależne i dziedziczne ojcowizny: małopolsko - mazowiecką potomków Kazimierza Sprawiedliwego, wielkopolską Mieszka III oraz śląską (potomków Władysława Wygnańca).

  

1198

A1512052

Na mocy porozumienia z Heleną, wdową po Kazimierzu Sprawiedliwym, Mieszko Stary objął rządy w Krakowie z tytułu opieki nad małoletnim Leszkiem Białym.

 

 

1201/1202

A1512054

Mieszko Stary odzyskał panowanie w Krakowie.

  

1202

A1512056

Umarł Mieszko Stary. W Krakowie władzę objął jego syn – Władysław Laskonogi, natomiast w Sandomierzu i na Mazowszu władzę przejęli synowie Kazimierza Sprawiedliwego: Leszek Biały i Konrad.

  

1205

A1512058

Miała miejsce bitwa pod Zawichostem nad Wisłą. W  wyniku bitwy Polacy odepchnęli Rusinów i ich rozbili.

Bitwa pod Zawichostem została stoczona 19 czerwca 1205 r. pomiędzy Romanem, księciem halicko włodzimierskim a Leszkiem Białym i Konradem I mazowieckim. Przyczyna najazdu księcia halicko włodzimierskiego nie jest znana. Najprawdopodobniej książę Roman chciał się uwolnić od zwierzchnictwa polskiego bądź też został przywołany na pomoc przez Władysława Laskonogiego. W czasie tej bitwy książę Roman zginął. Późniejsze zabiegi o opiekę nad małoletnimi synami księcia doprowadziły do odnowienia polsko – węgierskiej rywalizacji o wpływy na Rusi Halickiej.

  

1206

A1512060

Następuje obalenie rządów Władysława Laskonogiego przez możnowładztwo krakowskie. Tron krakowski obejmuje Leszek Biały.

Obejmując tron krakowski Leszek Biały musiał z jednej strony liczyć się z miejscowym możnowładztwem, z drugiej zaś musiał mieć na względzie aspiracje do tronu krakowskiego ówczesnych seniorów dynastii. Byli to: Mieszko I Plątonogi, Władysław III Laskonogi i Henryk I Brodaty. Leszek Biały był księciem, który szukał poparcia w Kościele. Świadczy o tym fakt, iż jako pierwszy z książąt zgodził się na kanoniczny wybór biskupa w Krakowie, którym został w 1207 r. Mistrz Wincenty Kadłubek.

  

1210

A1512062

Papież Innocenty III odnowił system senioratu zgodnie ze statutem Bolesława Krzywoustego. Na podstawie odnowienia zasady senioratu, Kraków zajął Mieszko Plątonogi, jako najstarszy członek z dynastii Piastów.

 

1211

A1512064 

Umarł w Kaliszu Mieszko Plątonogi. W Krakowie rządy odzyskał Leszek Biały.

 

1214

A1512066

Zawarty został traktat w Spiszu między Leszkiem Białym a królem Węgier Andrzejem II. Traktat ten miał zakończyć spór o Ruś Halicką. Na mocy układu władzę na Rusi miał w przyszłości objąć syn Andrzeja II – Koloman wraz z małżonką, którą miała zostać córka Leszka - Salomea.

 

1227

A1512068

Do Wielkopolski na pomoc Władysławowi Laskonogiemu wyprawili się: Henryk Brodaty, Leszek Biały, Konrad Mazowiecki. Wyprawa ta była skierowana przeciw Władysławowi Odonicowi i miała na celu podporządkowanie buntującego się przeciw polskiemu panowaniu Światopełkowi gdańskiemu.

 

1227

A1512070

Zjazd książąt w Gąsawie. Podczas zjazdu zamordowany został książę Leszek Biały.

Leszek Biały w 1227 r. udał się na wspólny wiec do Wielkopolski. W wiecu tym uczestniczyli: Władysław III Laskonogi, Henryk I Brodaty i jego brat Konrad I. Wszyscy książęta byli po stronie Laskonogiego, który był wówczas zagrożony przez Władysława Odonica. Przy okazji wiecu w Gąsawie Leszek Biały chciał przywrócić zwierzchność Krakowa nad Pomorzem Gdańskim. Po wiecu w Gąsawie Leszek Biały wraz z Henrykiem Brodatym przebywali w łaźni, gdzie zostali zaatakowani przez Odonica i Światopełka pomorskiego. Henryk Brodaty uszedł z życiem, dzięki osłonie swojego rycerza, natomiast uciekający Leszek został zabity w pobliskim Marcinkowie.

 

1228

 A1512072

Władzę w Krakowie objął Władysław Laskonogi. Władysław Laskonogi adoptował syna zabitego Leszka – Bolesława Wstydliwego. Uczynił go swym następcą w Małopolsce i Wielkopolsce. Do władzy opiekuńczej pretendował również Konrad Mazowiecki.

 

1229

A1512074 

Zjazd w Spytkowicach. Konrad Mazowiecki podstępem objął rządy w Krakowie.

 

 

1231

A1512076

Próby Władysława Laskonogiego odzyskania władzy w Wielkopolsce.

Władysław Laskonogi bezskutecznie próbował odzyskać władzę w Wielkopolsce. Pomagał mu w tym Henryk Brodaty. Władzę w Wielkopolsce sprawował Władysław Odonic. Polityka Odonica w Wielkopolsce to przede wszystkim polityka uległości wobec Kościoła.   W 1231 Władysław Laskonogi zorganizował wyprawę przeciw  Odonicowi. Oblężone zostało Gniezno, jednak Laskonogiemu nie udała się próba przechwycenia Wielkopolski i w tym samym roku zmarł jesienią. Jeszcze przed śmiercią przelał wszystkie swe prawa do Wielkopolski na Henryka Brodatego i jego syna. Na korzyść Henryka zrzekł się również swych praw do tronu krakowskiego i opieki nad małoletnim Bolesławem Wstydliwym.

  

1232

A1512078

Miały miejsce walki pomiędzy Henrykiem Brodatym a Konradem Mazowieckim. W wyniku tych walk Henryk Brodaty objął władzę w Krakowie. Jednocześnie Henryk odstąpił Konradowi Mazowieckiemu ziemię łęczycko – sieradzką. Ziemia ta stała się odtąd częścią dzielnicy kujawsko - mazowieckiej.

  

1233

A1512080

Konrad Mazowiecki podzielił swoje księstwo między synów. Bolesław otrzymał Mazowsze, Kazimierz Kujawy. Sobie pozostawił dzielnicę łęczycko-sieradzką.

  

1234

A1512082 

Henryk Brodaty podjął starania u cesarza Fryderyka II o koronę królewską dla swego syna, Henryka Pobożnego.

  

1238

A1512084 

Zmarł Henryk Brodaty. Jego następca Henryk Pobożny przejął rządy w Krakowie i w części Wielkopolski.

  

1239

A1512086 

Zmarł Władysław Odonic. Pozostawił dwóch synów Przemysła I i Bolesława Pobożnego.

  

1241

A1512088

W bitwie pod Legnicą zginął Henryk Pobożny. Nastąpił rozpad tzw. monarchii Henryków śląskich. W wyniku rozpadu monarchii Henryków śląskich Kraków został zajęty przez Konrada Mazowieckiego, Sandomierz objął Bolesław Wstydliwy, natomiast Wielkopolskę synowie Odonica – Przemysł I i Bolesław Pobożny.

  

1243

A1512090

Konrad Mazowiecki został wypędzony z Krakowa wskutek klęski jego wojsk pod Suchodołem zadanej przez możnowładztwo krakowskie. Władzę w Krakowie objął książę sandomierski Bolesław Wstydliwy.

  

1248

A1512092

Nastąpił podział Śląska pomiędzy synów Henryka Pobożnego. Dzielnicę wrocławska otrzymał Henryk III Biały, dzielnicę legnicką – Bolesław Rogatka. Ziemię głogowska otrzymał Konrad, ale dopiero faktycznie w 1249 r. Czwarty syn Władysław, był biskupem Pasawy i arcybiskupem Salzburga.

  

1249

A1512094 

Polska utraciła ziemię lubuską na rzecz metropolii magdeburskiej i Marchii brandenburskiej. Ziemie lubuską oddał książę legnicki Bolesław Rogatka.

Lubusz wraz z okolicami nazywany był kluczem Polski, ponieważ był to teren, gdzie zbiegały się granice Pomorza, Wielkopolski i Śląska. W XIII w. ziemia lubuska należała do dzielnicy śląskiej, aczkolwiek była parokrotnie zajmowana przez sąsiadujących z nią władców niemieckich, a następnie odbijana przez książąt śląskich. Bolesław Rogatka, syn Henryka Pobożnego, oddał w 1249 r. dobrowolnie ziemię lubuską w zastaw arcybiskupowi magdeburskiemu i Marchii Brandenburskiej. W rezultacie po trzech latach Bolesław Rogatka utracił bezpowrotnie tą ziemię, gdyż nie miał środków na wykup. Niektórzy historycy jednak stoją na stanowisku, iż ziemia lubuska została zajęta przez Brandenburczyków w drodze zbrojnego najazdu. Na ziemi lubuskiej wkrótce powstała Nowa Marchia, która w przyszłości zagarnęła polskie grody, między innymi: Santok, Drezdenko, Drahim, Świdwin.

  

1279

A1512096

Przemysł II obejmuje władze w Wielkopolsce. W Małopolsce rządy obejmuje Leszek Czarny.

13 IV 1279 r. umarł Bolesław Pobożny. Po jego śmierci władzę w całej Wielkopolsce objął Przemysł II. Nastąpiło zatem polityczne zjednoczenie tej ziemi. W tym samym roku w Małopolsce 7 XII zmarł bezpotomnie Bolesław Wstydliwy. Do władzy w Krakowie doszedł wówczas Leszek Czarny, który był księciem łęczycko – sieradzkim, synem Kazimierza Konradowica. Leszek Czarny zatrzymał również Sieradz, natomiast resztą ojcowizny podzielili się jego bracia: na Kujawach inowrocławskich władzę sprawował Siemomysł, Władysław Łokietek i Kazimierz objęli rządy na Kujawach brzeskich i w Łęczycy, najmłodszy z braci Siemowit objął władztwo w Dobrzyniu.

  

1280

A1512098 

Nieudana próba podboju Małopolski przez księcia halickiego Lwa Daniłowicza. Książę był wspierany posiłkami tatarskimi.

Książę halicki Lew Daniłowicz był mężem Konstancji, siostry księżnej Kingi. Na początku 1280 r. książę podjął wyprawę zbrojną w celu podbicia Małopolski i zdobycia władzy w Krakowie. Próba ta została jednakże szybko udaremniona przez Leszka Czarnego, który pobił Haliczan w bitwie koło Koprzywnicy (23 lutego). Książę halicki podczas tej wyprawy wspomagany był przez Tatarów, Rusinów i Jaćwingów. Wkrótce strona polska zorganizowała wyprawę odwetową na Ruś.

  

1280

A1512100 

Henryk IV Probus książę wrocławski podczas zjazdu w Wiedniu, złożył hołd ze swego księstwa Rudolfowi I Habsburgowi władcy niemieckiemu. Jednocześnie Henryk IV wysunął plany odnowienia Kólestwa Polskiego.

  

1282

A1512102

Został podpisany układ w Kępnie. Na jego mocy książę gdański Mściwój zapisał swoje księstwo księciu wielkopolskiemu Przemysłowi II.