Zabór austriacki 1831 – 1863

Wolne Miasto Kraków (Rzeczpospolita Krakowska) 1831 – 1846

Wiosna Ludów w Galicji 1848 – 1849

 

 

 

1833

19 marca. Kilkuosobowy oddział Józefa Zaliwskiego, emisariusza emigracyjnego (zob. rozdział o Wielkiej Emigracji), z Galicji wkroczył do Królestwa Polskiego. Po fiasku akcji powstańczej Zaliwski wrócił do Galicji. Został aresztowany i na 20 lat osadzony w twierdzy.

29 lipca. Zmiana konstytucji WM Krakowa przez trzy państwa zaborcze. Ograniczenie autonomii. Konferencja Rezydentów (zaborczych) pilnuje porządku prawnego i spokoju w Rzeczpospolitej Krakowskiej. Od 1843 Senat stał się organem Konferencji.

6 września. Konwencja 3 zaborców w Münchengrätz. Współpraca w zwalczaniu oporu polskiego.

21-28 października, Lwów. Obrady Sejmu Stanowego Galicji.

 

1834

22-25 października, Lwów. Obrady Sejmu Stanowego Galicji. Adres do cesarza Ferdynanda I o rozszerzenie nauczania w języku polskim w szkołach publicznych.

 

1835

11 lutego, Kraków. Powstaje Stowarzyszenie Ludu Polskiego. Na czele Seweryn Goszczyński i przybyły z emigracji (Młoda Polska) Szymon Konarski. Cel: odbudowa Polski w granicach sprzed 1772. Działalność do 1841, także w Królestwie, na Ziemiach Zabranych (zabór rosyjski) i w Wielkopolsce (zabór pruski).

15-20 października, Lwów. Obrady Sejmu Stanowego Galicji.

 

1836

17 lutego. WM Kraków zajmują wojska austriackie, potem rosyjskie i pruskie. Okupacja do 1841 r. Przyczyną obecność emisariuszy emigracyjnych w Krakowie. Mimo opuszczenia Krakowa przez ww. wojska zaborców pozostały.

 

1837

18-23 września, Lwów. Obrady Sejmu Stanowego Galicji.

 

1838

1-6 października, Lwów. Obrady Sejmu Stanowego Galicji.

 

1839

10-19 października, Lwów. Obrady Sejmu Stanowego Galicji.

 

1840

28 września – 3 października, Lwów. Obrady Sejmu Stanowego Galicji.

 

1841

4-9 października, Lwów. Obrady Sejmu Stanowego Galicji.

3 listopada. Lwów. Powstał Galicyjski Stanowy Instytut Kredytowy (od 1869 Galicyjskie Towarzystwo Kredytowe Ziemskie).

 

1842

9-17 września, Lwów. Obrady Sejmu Stanowego Galicji. Plany reformy rolnej na wsi.

 

1843

18-22 września, Lwów. Obrady Sejmu Stanowego Galicji. Cd. planów reformy agrarnej.

 

1844

16-21 września, Lwów. Obrady Sejmu Stanowego Galicji. W 1844 r. powstaje Galicyjska Kasa Oszczędności.

 

1845

Powstaje Galicyjskie Towarzystwo Gospodarskie.

15 czerwca – rusza pierwszy odcinek Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej (Warszawa – Grodzisk ob. Maz.), fragment trasy ma przebiegać później przez zabór austriacki.

15-27 września, Lwów. Obrady Sejmu Stanowego Galicji. Dyskusja o likwidacji pańszczyzny za odszkodowaniem.

W Okocimiu powstaje wielki browar Jana Götza.

 

1846 – powstanie krakowskie i jego skutki

18 lutego. Wojska austriackie zajmują WM Kraków w obawie przed wybuchem powstania. Jan Tyssowski i Ludwik Gorzkowski, dwaj członkowie konspiracji, wzywają do walki.

18-19 lutego: początek powstania i tzw. rabacji chłopskiej w Galicji (gł. rejon Tarnowa). Na czele rabacji Jakub Szela, Austriacy wykorzystują chłopów do zwalczania aspiracji polskich, krwawe zajścia, mordowanie szlachty. Ginie ok. 1000 osób.

20/21 lutego: początek powstania krakowskiego. 22 lutego – walki z Austriakami. Opanowanie Krakowa przez powstańców.

21 lutego: powstanie chochołowskie (Jan Kanty Andrusikiewicz, organista). Chłopi z Czarnego Dunajca i Austriacy likwidują powstanie.

22/23 lutego: J. Tyssowski, L. Gorzkowski i Aleksander Grzegorzewski ogłaszają się Rządem Narodowym. Manifest do Narodu Polskiego. Zapowiedź likwidacji przywilejów stanowych, uwłaszczenia oraz nadania ziemi bezrolnym z dóbr narodowych pod warunkiem udziału w powstaniu, likwidacji pańszczyzny itp. rozpad Rządu, nieporozumienia, 24 lutego Tyssowski ogłosił się dyktatorem. Jego sekretarzem „czerwony kasztelanic” Edward Dembowski.

26 lutego: bitwa pod Gdowem. Klęska powstańców pokonanych przez wojska austriackie i rozbitych przez chłopów, sprzyjających zaborcom z nienawiści do szlachty.

27 lutego: śmierć E. Dembowskiego na Podgórzu podczas próby przekonania chłopów do powstania („rewolucji”), zastrzelony przez Austriaków, którzy procesję religijną z udziałem Dembowskiego uznali za powstańców.

4 marca: wojska 3 zaborców zajmują Kraków, koniec „rewolucji” krakowskiej. 4 marca wojsko powstańcze i J. Tyssowski złożyli broń na granicy pruskiej.

13 kwietnia. Cesarz Ferdynand I wydał patent o wysokości pańszczyzny w Galicji. Uspokojenie wsi.

15 kwietnia: likwidacja autonomii WM Krakowa i włączeniu do Królestwa Galicji i Lodomerii jako Wielkiego Księstwa Krakowskiego. De facto – do zaboru austriackiego.

 

1847

14 lipca. W Galicji władze potwierdzają prawo Żydów do korzystania z prawa miejskiego.

 

1848 – 1849, Wiosna Ludów w Galicji

15 stycznia. Na Wawelu koszary austriackie. 1848-1860 budowa na Wawelu cytadeli.

17 marca: początek Wiosny Ludów w Galicji. Zamieszki w Krakowie na wieść o rewolucji w Wiedniu.

19 marca: zamieszki we Lwowie. Petycja do cesarza o wprowadzenie reform na ręce gubernatora Galicji Franza von Stadiona.

26 marca: delegacja obywateli Lwowa do Wiednia (znieść pańszczyznę, język polski w szkołach i urzędach itp.).

6 kwietnia: Komitet Narodowy w Krakowie. Rola działaczy TDP z Wiktorem Heltmanem (zob. rozdział o Wielkiej Emigracji).

13 kwietnia: Rada Narodowa we Lwowie. M.in. w składzie Aleksander Fredro i Franciszek Smolka.

22 kwietnia: gubernator Stadion ogłosił zniesienie pańszczyzny i uwłaszczenie od 15 maja, „za wynagrodzeniem w swoim czasie (...) na koszt rządu”. To ustępstwo na rzecz manifestantów doby Wiosny Ludów.

26-29 kwietnia: rozruchy w Krakowie. Komitet Narodowy uzbroił swą gwardię. Artyleria ostrzelała Kraków z Wawelu. Likwidacja Komitetu.

2 maja: Hołowna Rada Ruska we Lwowie. Prośba do cesarza o protekcję przed polskim uciskiem, Wiedeń sprzyjał Ukraińcom w celu szachowania Polaków. Rusini domagają się podziału Galicji na część ukraińską i polską.

3 maja: powstaje we Lwowie Stowarzyszenie Ziemiańskie.

12-17 czerwca: wybory do parlamentu w Wiedniu. Udział chłopów i Żydów. Koło Polskie i Franciszek Smolka.

7 września: Ferdynand uwłaszcza chłopów w całej monarchii Habsburgów.

23-30 października: w obronie rewolucyjnego Wiednia walczą oddziały pod wodzą Józefa Bema. Potem Bem rusza na Węgry.

1-2 listopada: wojsko austriackie ostrzeliwuje Lwów. 2 listopada Lwów kapituluje.

Upadek Wiosny Ludów. Wśród przyczyn odezwa cesarza Do moich ludów, obiecująca wsparcie chłopom w zamian za odstąpienie od rewolty. Panika szlachty po rabacji tarnowskiej z 1846 r.

3 listopada: w Krakowie wychodzi pierwszy numer czasopisma „Czas”, konserwatywnego (do 1939 r.).

15 sierpnia 1849: patent nowego cesarza Franciszka Józefa I (1848-1916) o odszkodowaniu dla szlachty za utratę pańszczyzny.

 

1852

Wiedeń. Stracenie Juliana Goslara, działacza rewol. w lat 40. w Galicji.

 

1853

Franciszek Józef I znosi serwituty chłopskie w Galicji poprzez zapowiedź wykupienia praw do ww.

 

1854

Ignacy Łukasiewicz w Bóbrce k. Krosna uruchomił pierwszą na świecie kopalnię (szyb) ropy naftowej. 1856 koło Jasła – pierwszą rafinerię ropy naftowej.

 

1857

Gazownia w Krakowie, oświetlenie Rynku.

 

1859

21 sierpnia. Agenor Gołuchowski, namiestnik Galicji od 1849 r., ministrem stanu w rządzie w Wiedniu. Po klęsce w wojnie z Piemontem i Francją w 1859 początek reform w Austrii. Plany federacyjne i rola Gołuchowskiego, wyznaczonego do ich opracowania przez cesarza.

 

1860

5 marca. Cesarz Franciszek Józef I wznawia działalność Rady Państwa. Zapowiedź dalszych zmian.

20 października. Gołuchowski wydaje tzw. dyplom październikowy. Wprowadzał on Sejm Krajowy w każdym kraju koronnym monarchii habsburskiej. Zawieszenie planów na razie, niechętni im są niemieccy poddani cesarza.

 

1861

26 lutego. Nowy, „twardszy” namiestnik Galicji Anton von Schmerling wydaje tzw. patent lutowy. Autonomia Galicji i innych krajów koronnych monarchii.

15 kwietnia: inauguracja Sejmu Krajowego Galicji. Marszałek Polak Leon Sapieha, wicemarszałek Rusin (Ukrainiec) Spirydon Litwonowicz. 19 kwietnia: uchwała Sejmu o językach czytania protokołów. Konflikt polsko-ukraiński. 26 kwietnia: wniosek o zastąpienie j. niemieckiego j. polskim w szkołach i urzędach oraz sądach, zgłoszony w Sejmie przez posłów Polaków.

 

1862 – 1864

W Krakowie Jan Matejko maluje Stańczyka i Kazanie Skargi. Zdobywa międzynarodową sławę.