Działania polityczne i gospodarcze przeciwko społeczeństwu polskiemu 1864 -1914 - zabór pruski


1867, styczeń

Wcielenie Wielkiego Księstwa Poznańskiego i Prus Zachodnich do Związku Północnoniemieckiego. Przeciw temu protestowali posłowie polscy w Berlinie, powołujący się jeszcze na gwarancje traktatu wiedeńskiego (1815 r.). 

Związek Północnoniemiecki był to związek 22 państw utworzony przez Prusy w 1866 r. po wojnie austriacko-pruskiej i rozwiązaniu Związku Niemieckiego (istniejącego od 1815 r.). Powstał on pod egidą Prus, które odgrywały w nim czołową rolę i dążyły do zjednoczenia państw niemieckich pod swoim przywództwem. W 1867 r. Związek przyjął własną konstytucję uchwaloną przez Reichstag i opracowaną przez ówczesnego premiera Prus Ottona Bismarcka. W 1871 r. przekształcił się w II Rzeszę Niemiecką z królem Prus Wilhelmem I Hohenzollernem jako cesarzem niemieckim i Bismarckiem jako kanclerzem Rzeszy. Tym samym cały dotychczasowy zabór pruski znalazł się w jej granicach.

 Związek Północnoniemiecki - Wikipedia

 

1872, 7 września

Zjazd trzech cesarzy w Berlinie: Franciszka Józefa I (Austro-Węgry), Wilhelma II (Rzesza Niemiecka) i Aleksandra II (Rosja). Odbył się on w 100. rocznicę I rozbioru. Władcy państw zaborczych ustalili podczas obrad, że sprawa polska nie powinna być więcej poruszana na arenie międzynarodowej.

Formalny sojusz cesarze podpisali 23 X w Wiedniu. Zobowiązywali się oni do wzajemnych konsultacji w razie rozbieżnych interesów, zachowania pokoju w Europie oraz szukania wspólnego rozwiązania w razie agresji państw trzecich. Dla Polaków oznaczało to brak nadziei na wybuch konfliktu pomiędzy trzema zaborcami w najbliżej, nieokreślonej przyszłości, a tym samym utratę perspektywy odzyskania niepodległości. Szczególnie dotkliwie sojusz został odczuty w Galicji, gdzie Franciszek Józef I zrezygnował z dalszego rozszerzania autonomii tej prowincji, dotychczas najbardziej liberalnej ze wszystkich trzech zaborów.

 

1873, 11 - 14 maja

Sejm pruski uchwalił tzw. prawa majowe. Pozwalały one na objęcie urzędów kościelnych tylko tym duchownym, którzy posiadali świadectwo dojrzałości niemieckiego gimnazjum i odbyli studia na jednym z niemieckich uniwersytetów.

Ponadto musieli zdać egzamin państwowy z filozofii, historii i literatury niemieckiej, a państwo zastrzegało sobie prawo usunięcia z urzędu niewygodnego dla siebie duchownego. Od owego spornego egzaminu dla księży zatarg przybrał nazwę kulturkampf (walka o kulturę). Wszyscy biskupi i większość duchownych katolickich stosowało wobec tych zarządzeń bierny opór, a papież odrzucił państwową ingerencję w sprawy Kościoła. Episkopat polski w zaborze pruskim konsekwentnie nie uznawał ustaw majowych i nadal prowadził własną politykę personalną, co powodowało represje ze strony władz państwowych.

 

1886, 26 kwietnia

Akcja kolonizacyjna władz pruskich. Cesarz Wilhelm I zatwierdził ustawę dotyczącą "popierania niemieckiego osadnictwa w prowincjach Prus Zachodnich i Poznania".

Realizacją ustawy miała zająć się specjalnie powołana Komisja Kolonizacyjna, która otrzymała na swą działalność 100 mln marek od rządu pruskiego. Miała ona skupować majątki i gospodarstwa z rąk polskich, unowocześniać je i parcelować, a następnie osiedlać w nich niemieckich osadników. Decyzja ta świadczyła, że rząd angażuje środki ekonomiczne do zwalczania całej polskiej ludności, bez względu na status społeczny. Osadzono w ten sposób ok. 22 tys. rodzin niemieckich. Akcja jednak spotkała się z dużym oporem społeczeństwa polskiego, które zaczęło tworzyć polskie spółki parcelacyjne, poważnie utrudniające realizację planów Komisji. Po początkowych sukcesach zatem, akcja kolonizacyjna załamała się.

 

1894, 3 listopada

W Poznaniu odbyło się zebranie założycielskie Towarzystwa Popierania Niemczyzny w Marchii Wschodniej, potocznie zwanego Hakatą od nazwisk 3 jego głównych działaczy: Friedricha von Hansemanna, Hermanna Kennemanna i Heinricha von Tiedemanna. 

Hakata miała na celu wzmocnienie niemieckiej świadomości narodowej oraz pomnożenie liczebne i wzmocnienie ekonomiczne ludności niemieckiej we wschodniej części Rzeszy. W rzeczywistości podstawowym i nieartykułowanym nigdy wprost celem Hakaty była ostateczna germanizacja ziem polskich w zaborze pruskim. Hakata uprawiała antypolską i nacechowaną antypolonizmem propagandę (czasopismo "Die Ostmark"), inicjowała i popierała zarządzenia antypolskie rządu pruskiego, współdziałała w polityce rugowania ludności polskiej z ziemi, zwalczała język polski w szkołach, w sądzie i urzędach. Domagała się np. likwidacji polskiej prasy lub obowiązkowego zamieszczania tłumaczeń zawartych tam artykułów na język niemiecki. W 1901 r. liczyła ponad 21 tys. członków, zaś w 1913 r. już 54 tys. - w większości urzędników, nauczycieli, pastorów, wojskowych.

 Hakata - Wikipedia

 

1904, 10 sierpnia

Władze pruskie wprowadziły w życie poprawkę do ustawy osadniczej, która uzależniała zabudowanie nowej parceli od zgody administracji państwowej.

 

1908, 20 marca

Sejm pruski przyjął ustawę o przymusowym wywłaszczeniu. Została ona przygotowana przez rząd pruski pod przewodnictwem kanclerza Bernharda von Bulowa. Jej założeniem było przymusowe wywłaszczenie majątków polskich wskazanych przez Komisję Kolonizacyjną.

 

1908, kwiecień

Parlament Rzeszy Niemieckiej uchwalił nowe prawo o stowarzyszeniach, które nakazywało m.in. prowadzenie wieców i zebrań w języku niemieckim. Ponieważ uderzało ono w ludność polską, nazwane zostało "ustawą kagańcową".

 

1913, 22 stycznia

50. rocznica wybuchu powstania styczniowego w Poznaniu miała burzliwy przebieg.