Zabór Pruski 1815 - 1830


ZABÓR PRUSKI

I WIELKIE KSIĘSTWO POZNAŃSKIE 1815 – 1830

 

 

1815

15 maja.

Król Prus Fryderyk Wilhelm III wydał patent gwarantujący Polakom z W. Ks. Poznańskiego

Utrzymanie narodowości, religii i języka. Namiestnicy Księstwa mieli być Polakami.

 

W l. 1815-1831 namiestnikiem był Antoni Henryk Radziwiłł (1775-1833), muzyk i kompozytor, protektor szlachty polskiej w Prusach. Z jego osobą jest związany m.in. ciekawy drewniany pałac myśliwski w Antoninie w pd.-wsch. Wielkopolsce (kaliskie) z lat 1822-24.

 

1816

29 maja.

Fryderyk Wilhelm III wydał deklarację, która zapoczątkowała tzw. reformę regulacyjną. Ograniczono zasięg uwłaszczenia do gospodarstw istniejących przed 1763 r. Prawo dotyczyło Pomorza bez Ziemi Chełmińskiej i Śląska.

 

1817

9 lutego.

Obowiązkowy język niemiecki w sądach.

 

1 marca.

Ustawodawstwo pruskie w W. Ks. Poznańskim.

 

1818

Ograniczenie rozwoju polskiego czasopiśmiennictwa.

 

W Nowej Wsi na Górnym Śląsku początek wydobycia galmanu i uruchomienie huty cynku. To część górniczo-hutniczego imperium rodziny Donnersmarcków, istniejącego na Górnym Śląsku od XVIII w.

 

6 czerwca.

W Wielkopolsce zmarł gen. Jan Henryk Dąbrowski, twórca Legionów Polskich we Włoszech.

 

1819

Początek germanizacji szkolnictwa w zaborze pruskim.

 

1820

Jesień.

W Poznaniu powstał tajny polski Związek Kosynierów (gen. Jan Nepomucen Umiński, AdamMorawski i in.), wyłoniony z poznańskiej loży Wolnomularstwa Narodowego. Kontakty z Towarzystwem Patriotycznym w zaborze rosyjskim, rozbicie ZK w 1826 r. przez policję pruską.

 

1821

W Wielkopolsce powstało Ziemstwo Kredytowe mające wspierać rolnictwo poprzez długotrwałe pożyczki hipoteczne.

 

20 marca.

Tzw. umowa zgierska. Rząd Królestwa Polskiego (Kongresowego) sprowadził do Zgierza z terenu Wielkopolski i Śląska włókniarzy. Osiedli oni także w pobliskiej Łodzi. Był to początek rozwoju łódzkiego okręgu przemysłowego.

 

1823

8 kwietnia.

Reforma uwłaszczeniowa w W. Ks. Poznańskim na mocy edyktu Fryderyka Wilhelma III. Uwłaszczeni chłopi musieli wypłacić dziedzicowi odszkodowanie. Tzw. dobrowolna pańszczyzna, czyli odrabianie powinności przez uwłaszczonych, utrzymała się aż do 1847 r.

 

1824

27 marca.

Dekret króla Prus o powołaniu sejmów prowincjonalnych w prowincjach „niepruskich”. Wybory do sejmu w W. Ks. Poznańskim oparto o cenzus majątkowy, a szlachcie zapewniono połowę mandatów.

 

1827

21 października – 22 grudnia.

Obradował I sejm prowincjonalny W. Ks. Poznańskiego. Przewodniczył marszałek Antoni Paweł Sułkowski. Posłowie polscy z Andrzejem Niegolewskim na czele protestowali przeciw ograniczaniu praw języka polskiego w Wielkopolsce.

 

1828

30 czerwca.

W Poznaniu powstało Towarzystwo Przyjaciół Rolnictwa, Przemysłu i Oświaty (Antoni Kraszewski, Tytus Działyński). Prusacy odmówili zatwierdzenia statutu, Towarzystwo podupadło.

 

1829

5 maja.

Edward Raczyński otworzył w Poznaniu bibliotekę, później znaną jako Biblioteka Raczyńskich.

 

1830

10 stycznia – 25 lutego.

II sejm prowincjonalny W. Ks. Poznańskiego. Marszałek Antoni Paweł Sułkowski. Domagano się nadania Księstwu konstytucji i założenia uniwersytetu w Poznaniu.

 

11 grudnia.

Prusak Eduard Flotwell „naczelnym prezesem” W. Ks. Poznańskiego, początek likwidacji autonomii (do 1831 Antoni Radziwiłł pełnił jeszcze formalnie funkcję namiestnika).