Henryk Walezy

Pierwsze bezkrólewie i wolna elekcja


1573, 6-28 stycznia

 

W Warszawie zebrał się sejm konwokacyjny.

 

Ustalono, że elekcja odbędzie się w Warszawie. Jako interreksa, czyli osobę zastępującą króla po śmierci Zygmunta Augusta (7 lipca 1572 roku) do czasu wyboru nowego króla, zatwierdzono prymasa Polski arcybiskupa Jakuba Uchańskiego. Od tej pory każdorazowo interreksem miał być prymas Polski. Podczas trwania sejmu konwokacyjnego uchwalona została tzw. konfederacja warszawska. Konfederacja gwarantowała pokój i porządek w czasie elekcji. Konfederacja słynęła z zapisów stanowiących o tolerancji religijnej, zapewniała wolność sumienia wyznawcom wszystkich wyznań religijnych. Akt konfederacji zapewniał pokój religijny wśród szlachty. Z tego powodu konfederacja była natenczas przełomowym i nowatorskim dokumentem prawnym na skalę europejską. Uchwalona została w czasach, gdy Europę trawiły spory i walki na tle religijnym. W Niemczech zakończyły się one pokojem w Augsburgu, zgodnie z którym panujący miał prawo narzucać poddanym wyznanie. We Francji doszło do mordu hugenotów (ewangelików reformowanych)  podczas nocy św. Bartłomieja (1572 r.), po której konflikt między różnowiercami wybuchł ze zdwojoną siłą. Konfederacja warszawska miała raczej zabezpieczać szlachtę przed narzucaniem, jak w Niemczech, wiary przez panującego.

 

 

1573, 5 kwietnia-20 maja

 

Pod Warszawą, we wsi Kamień, miejsce miała pierwsza wolna elekcja w Rzeczypospolitej. Pretendentami do tronu polskiego byli: Iwan IV Groźny, arcyksiążę Ernest Habsburg i Henryk Andegaweński (Walezy). W elekcji udział brała szlachta, podczas obrad i głosowania podzielona województwami. Wybór opierał się na tzw. elekcji viritim, czyli z powszechnym udziałem szlachty.

 

 

1574, Panowanie Henryka Walezego

 

Koronacja Henryka Walezego na króla Polski.

 

Od początku panowania nie układała się współpraca króla ze szlachtą. Wynikało to prawdopodobnie z tego, że Henryk Walezy nie rozumiał polskich realiów związanych ze znaczeniem szlachty.

 

18 / 19 czerwiec 1574

 

Henryk Walezy uciekł do Francji po tym jak powziął informację o śmierci brata Karola IX. We Francji został królem jako Henryk III.

 

24 sierpnia 1574

 

Podczas zjazdu senatorów i posłów w Warszawie wyznaczono 12 maja jako ostateczny dzień powrotu Henryka Walezego pod warunkiem pozbawienia go korony Rzeczypospolitej.