Relacje z Krzyżakami za czasów Władysława Łokietka


1308

 

Atak Brandenburczyków na Pomorze Gdańskie. Łokietek skorzystał ze zbrojnej pomocy Krzyżaków.

W wyniku wyprawy Władysława Łokietka pod koniec 1306 r. udało się podporządkować Pomorze Gdańskie władzy Władysława. Jednakże akcja zjednoczeniowa na tym terenie przyszłego króla Polski napotkała na pewne trudności. Faktyczna kontrola nad Pomorzem Gdańskim została przekazana namiestnikom. Do tej roli wyznaczono w rejonie Gdańska ród Święców, natomiast w Świeciu i Tczewie bratanków Władysława Łokietka – Przemysła i Kazimierza III. Łokietek nie ufał pomorskiemu rodowi Święców. Dlatego też między innymi odebrał Piotrowi Święcowi urząd starosty oddając je książętom kujawskim — Przemysłowi I Kazimierzowi. Jednocześnie przeciwko Piotrowi Święcowi wystąpił biskup kujawski z żądaniem zwrotu zagarniętych przez Piotra dochodów biskupich. Ród Święców nie był w stanie wypłacić takiej sumy biskupowi, w rezultacie 1307 r. ród ten wypowiedział posłuszeństwo Władysławowi Łokietkowi i 17 lipca 1307 wydali dokument poddania się margrabiemu brandenburskiemu. Brandenburczycy wykorzystali zaangażowanie Władysława Łokietka w tłumienie buntu w Krakowie i zaatakowali Pomorze. Władysław postanowił sprowadzić na pomoc Zakon Krzyżacki. Krzyżacy wyparli Brandenburczyków i sami zajęli Pomorze Gdańskie. Władysław Łokietek uchronił przed Krzyżakami jedynie ziemię świecką, która została ostatecznie zdobyta przez Zakon w 1309 r. W tym samym roku Zakon wystawił Władysławowo Łokietkowi absurdalny rachunek za odsiecz Gdańska, a następnie zaproponował wykup tej dzielnicy. Jedna i druga propozycja została przez Władysława odrzucona. Zakon po rzekomym wykupieniu praw do Pomorza od Brandenburczyków, ogłosił się prawowitym władcą tego terenu.

 

 

1309

 

Stolica zakonu została przeniesiona z Wenecji do Malborka. Odtąd zamek w Malborku był siedzibą wielkiego mistrza.

 

1320/1321

 

Proces inowrocławski z Zakonem Krzyżackim. Zgodnie z wyrokiem Zakon Krzyżacki zobowiązany został do oddania Polsce Pomorza Gdańskiego.

Poselstwo polskie zwróciło się do kurii awiniońskiej ze skargą na Zakon Krzyżacki za zagarnięcie przezeń Pomorza Gdańskiego. Papież wszczął proces kanoniczny, wybierając na sędziów w tej sprawie: arcybiskupa gnieźnieńskiego, biskupa poznańskiego i opata klasztoru mogilneńskiego. Proces rozpoczął się w 1320 r. w Inowrocławiu i trwał przeszło rok. Wyrok został ogłoszony 9 lutego 1321. Zgodnie z wyrokiem Zakon miał zapłacić Polsce 30 tys. grzywien, zwrócić Pomorze Gdańskie i pokryć koszty procesowe. Krzyżacy od wyroku odwołali się do Awinionu, wyrok w praktyce nie został wykonany, ale samo orzeczenie sądu dawało stronie polskiej sankcję upoważniającą do odebrania zbrojnego w przyszłości tych ziem.

  

1325

 

Przymierze Władysława Łokietka z księciem litewskim. Przymierze to miało po części charakter antykrzyżacki. 

Przymierze z 1325 r. zostało przypieczętowane małżeństwem królewicza polskiego Kazimierza z córką władcy litewskiego Aldoną. W przymierzu władca litewski Giedymin zobowiązywał się do nienajeżdżania ziem polskich. Sojusz z Litwą stworzył nową sytuację polityczną w Polsce. 

 

1329

 

Podpisany został układ toruński między Janem Luksemburczykiem a Zakonem. Skierowany on był przeciw Polsce. Krzyżacy dokonali podboju ziemi dobrzyńskiej.

Pod koniec 1328 r. Jan Luksemburczyk wyprawił wojska do Prus. Była to wyprawa krucjatowa skierowana przeciwko Litwie. Wywiązując się z przymierza z Litwą, Władysław Łokietek wkroczył wówczas na ziemie Zakonu, zajmując ziemię chełmińską. Luksemburczyk zaniechał dalszej wyprawy i zawarł układ z Zakonem w Toruniu. Układ ten był niekorzystny dla Polski, ponieważ Luksemburczyk jako król Polski nadał wówczas Krzyżakom Pomorze Gdańskie. Utwierdził w ten sposób prawa Zakonu do tej dzielnicy.   W odpowiedzi na atak Łokietka Krzyżacy, przy pomocy Jana Luksemburskiego, zaatakowali ziemię dobrzyńską i najechali na Mazowsze. Był to bardzo okrutny odwet. Zajęcie przez Krzyżaków ziemi dobrzyńskiej było bezpośrednim następstwem układu toruńskiego.

  

1330-1332

 

Rozpoczęła się wojna polsko – krzyżacka. Atak krzyżacki skierowany był głównie na Kujawy i Wielkopolskę. Wykorzystując zaangażowania Jana Luksemburczyka na Śląsku, Krzyżacy dokonali szeregu najazdów na Polskę. Atak skierowany był głównie na Kujawy i Wielkopolskę. W 1331 r. Wincenty z Szamotuł dopuścił się zdrady na rzecz Krzyżaków i w rezultacie sprowadził najazdy Zakonu na Kujawy i Wielkopolskę.  W 1331 r. Krzyżacy dotarli pod Kalisz. 

 

1330

 

Krzyżacy z powodzeniem kontynuowali plądrowanie kujawskich i wielkopolskich miast: Radziejowa, Bydgoszczy i Nakła. 18 października 1330 r. król Władysław Łokietek zawarł z Zakonem Krzyżackim 7 miesięczny pokój. Pokój został zawarty pod obleganym zamkiem krzyżackim Lipienku. Zawarcie ugody było możliwe dzięki wcześniejszemu śmiałemu przekroczeniu Wisły przez Łokietka i wtargnięciu sił litewskich do ziemi chełmińskiej. Powyższy pokój został jednakże zaprzepaszczony na skutek osobistej waśni Władysława z księciem litewskim Giedyminem.

  

1331

 

Nastąpiła kolejna wyprawa zbrojna Krzyżaków na ziemie polskie. Dowództwo wojsk zakonnych spoczywało w rękach Dietricha von Altenburga. Zgodnie z lanem działania wojsk Zakonu, wyprawa ta miała być skoordynowana z wyprawą króla czeskiego Jana Luksemburczyka. Do spotkania obu armii miało dojść pod murami  Kalisza. W połowie roku Krzyżakom udało się wkroczyć do Kujaw i Wielkopolski. Zajęli oni wówczas miejscowość Pyzdry i Gniezno. Główna wyprawa natomiast została zorganizowana we wrześniu 1331. Pod Kaliszem Krzyżacy nie zastali jednak wojsk czeskich. Nie mogąc zadać Łokietkowi decydującego ciosu, Krzyżacy zdecydowali się na ostateczne opanowanie Kujaw.

  

1331

 

23 na 24 września doszło do większego, nierozstrzygniętego starcia pod Koninem. Trzy dni później oddziały polskie dowodzone osobiście przez króla Władysława Łokietka napotkały w rejonie Radziejowa tylną straż krzyżacką. Korzystając z zaskoczenia Polacy rozbili wrogi oddział. Po południu doszło do kolejnego starcia pod Płowcami.  Zwycięstwo Władysława Łokietka pod Płowcami. Bitwa ta nie miała większego znaczenia dla przebiegu wojny polsko - krzyżackiej. Jednakże sukces Władysława Łokietka rozszedł się po całej Europie, a Krzyżacy w tej bitwie ponieśli duże straty.

Przełom w kampanii polsko – krzyżackiej nastąpił w 1331 r. 21 września 1331 r. Krzyżacy dotarli pod Kalisz. Na korzyść strony polskiej, Jan Luksemburski, którego zatrzymały różne kłopoty miedzy innymi na Śląsku, nie przybył na czas z pomocą Zakonowi, Wojska zakonne nie zdołały zatem same zdobyć bronionego z determinacją przez Polaków Kalisza. Armia krzyżacka została podzielona na dwie grupy. Pierwsza grupa ruszyła zdobywać Brześć, druga grupa konwojowała tabory ze zdobyczą. Tymczasem Władysław Łokietek wraz ze swoim wojskiem liczącym ok. 4-5 tys. ludzi oczekiwał na stosowny moment do uderzenia. Taki moment nadarzył się 27 września, kiedy to korzystając z gęstej mgły porannej, Łokietek zbliżył się do oddziału krzyżackiego. Po ustąpieniu mgły wojska polskie zaatakowały znienacka ciągnącą od południa w kierunku Brześcia kolumnę Krzyżaków. Bitwa trwała ok. 3 godzin. W jej wyniku Krzyżacy zostali całkowicie rozgromieni a wielki marszałek dostał się do niewoli. W bitwie polegli wielcy dostojnicy: wielki komtur zakonu, komtur Elbląga, komtur Gdańska. Po południu 27 września zaczęły napływać z pomocą siły pierwszej grupy armii krzyżackiej. Bitwa rozgorzała na nowo. Przebieg tej drugiej bitwy nie jest dobrze znany, każda ze stron przedstawiała wynik bitwy na swoja korzyść. Najprawdopodobniej druga faza bitwy nie przyniosła zdecydowanego rozstrzygnięcia. Po obydwóch stronach były duże straty.  Sukces Władysława Łokietka rozszedł się po całej Europie. Bitwa pod Płowcami zakończyła kampanię z 1331 r., nie zakończyła jednak wojny z zakonem. Na wiosnę 1332 r. Krzyżacy ponownie uderzyli na Kujawy.

  

1332

 

Nastąpił podbój Kujaw przez Zakon Krzyżacki. Zdobyli wówczas Brześć, Inowrocław i Kruszwicę. W lecie uderzyli ponownie na Kujawy i w rezultacie cały teren Kujaw znalazł się pod panowaniem Zakonu Krzyżackiego. Taki stan rzeczy przypieczętował Jan Luksemburczyk, który we wrześniu 1332 r.  zatwierdził przejęcie przez Krzyżaków podbitych księstw kujawskich.